Wydarzenia

Poruszająca powieść Georgi Gospodinowa - "Ogrodnik i śmierć" została uznana przez większość liczących się periodyków literackich za książkę 2025 roku.
Jest to zapis niemocy, przerażenia i mimo wszystko uspokojenia, które można odnaleźć w obliczu spraw ostatecznych. W tym przypadku - śmierci ojca pisarza - narratora w jego domu w Sofii.
Gospodinow nie tylko obserwuje tu siebie, swoje reakcje i emocje, ale też oddaje głos człowiekowi, który umiera na raka, a w ostatnich chwilach musi polegać na opiece kogoś, kogo sam powołał do życia.
"To nic takiego", przekonuje co chwila, niczym się nie przejmuj, tak musi być, "to nic takiego", nie zgub mojego dowodu, bo przyda ci się przy załatwianiu spraw w urzędach. "To nic takiego", mówi, gdy boli go tak, że widzący to syn za chwilę się rozpłacze.
To jest, oczywiście, opowieść o miłości, której siłę odkrywa się zbyt późno...
Zostaje pamięć o najbliższym człowieku, anegdoty z jego życia w komunistycznym reżimie, migawki z wielu ról odgrywanych w życiu: autorytetu (choć trudno się zwykle do tego przyznać), opiekuna, taty dobrej rady, który wyposaża w wiedzę podstawową, by syn w miarę bezpiecznie przeszedł przez życie.
Gospodinow wie, jak przekierować uwagę czytelników w stronę ich własnych historii, jak wywołać wspomnienia i uruchomić wdzięczność. Czego nauczyli nas ojcowie? Kiedy byli z nas dumni? Dlaczego nie umieli tego okazać?
Nie da się przygotować na śmierć rodzica - przypomina pisarz - to coś, co musi nas przerosnąć, z czym będzie sobie trzeba radzić latami. Nie tylko wtedy, gdy czuje się, że zostało wiele spraw do wyjaśnienia, a szansy na to już nie będzie.
"Czy nadal istniejemy, jeśli odejdzie ostatni człowiek, który pamiętał nas jako dzieci? - zastanawia się autor.
I jeszcze pisze: "Pewnie po to opowiadamy. Żeby stworzyć jeszcze jeden równoległy korytarz, w którym świat i wszyscy w nim są na swoim miejscu, by skierować opowieść na inną grządkę, gdy zrobi się niebezpiecznie i nadchodzi śmierć, tak jak ogrodnik przeciąga wodę do kolejnej grządki w ogrodzie".
To książka warta uwagi, gdyż mówi o wszystkich stratach, które prędzej czy później dotykają każdego z nas.

Źródła: "Książki - Miesięcznik do czytania"; "Książki Magazyn Literacki"; "Dobry tytuł" - program w TVP Kultura.

 autor książki roku - Georgi Gospodinow